HAYVAN KİMLİK SİSTEMİ

Hayvan kimlik sistemi ve çiftlikten çatala ürün izlenebilirliği dünya çapında hayata geçirilmesi gereken bir sistemdir.

Hayvanların kime ait olduklarını belirlemek için "işaretleme" bilinen en eski yöntem; bu yöntemin çıkış tarihi ise hatırlanamayacak kadar eskiye dayanıyor. Genelde sağlık nedenli gerekçeler değildir ama hayvansal ürünleri kuvvetlendirme sürecinde, işaretleme yöntemi ile daha çok ihtiyacı karşılamak için yeni araçlar geliştirilmiş. Bugün, hayvan kimlik sistemi ve izleme hayvan sağlığı ve gıda güvenliği araçları yönetiminde çok önemlidirler. Birçok ülkede evcil hayvanların ve hayvansal ürünlerin izlenebilirliğini sağlamak için bu yasal yöntemin uygulanması gerekiyor.
İzlenebilirlik sisteminin farklı türden her bir hayvanın ya da homojen gruptaki hayvanların kimlik tespiti yapılırken onların hareketleri ile oluşan izlere, öncüllerin doğru tespitine ve bu bilginin uygun alıcılarla kaydedilmesine bağlıdır.

Hastalıkları önleme ve kontrol etme, hayvansal ürünlerde gıda güvenliği ve ihracat sertifikası ile ilgili ilke ve aktivitelerin etkisini artırmak için Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE) üye ülkeleri ve eyaletlerine hayvan kimlik ve izlenebilirlik sistemini hayata geçirmeleri yönünde yardım ediyor. OIE izlenebilirlik konusunu ilk kez 1998'de Arjantin-Buenos Aires'te düzenlenen uluslararası "Çiftlikten Çatala Daimi Hayvan Kimlik Sistemleri ve İzlenebilirlik" seminerinde sunmuştur.

Neden ulusal ya da bölgesel hayvan izlenebilirlik sistemleri?

Öncelikle üreticilere ve tesislere hayvanlarını daha etkili bir şekilde idare etmelerinde yardımcı oluyorlar, büyükbaş/küçükbaş hayvan sağlık programları ya da hayvancılık veya genetik geliştirme programları uygulamalarını sağlıyor. Salgınlara cevaben ya da hastalık önleme bağlamında, izlenebilirlik ülkelere o bölgede ortaya çıkan hastalıkların yayılmasını engelleme, denetleme, salgınların erken tespiti ve ihbarı, hızlı yanıt, hayvan hareketlerini kontrol ve belgelendirme ya da bölümleme konusunda yardımcı olur. Gıda güvenliği açısından bakıldığında izlenebilirlik, gıda kontaminasyonunu önleme ve kriz anında hem çabuk hem de etkili biçimde müdahale edilmesini sağlar. İzlenebilirlik esaslı sistem, ihraç edilen ürünlerde güvenlik sigortası gerektirdiği için gayrimeşru ticaret kotalarının saf dışı bırakılmasına da yardım eder. İzlenebilirlik teknikleri gıda maddelerinin menşei hakkında olduğu kadar tipik ya da duyusal (organoleptik) kaliteleri ile ilgili de ek garanti sağlıyor.

OIE ve Uluslararası Gıda Standartları Komisyonu tarafından belirlenen standartlara göre hayvansal üretim ve gıda zinciri boyunca -çiftlikten çatala- izlenebilirliği sağlamak için hayvanların menşeinin canlı hayvan kimlik sistemi ve izlenebilirliği ile hayvansal ürünlerin izlenebilirliği arasında önemli bir yeri var.

Ayrıca Veterinerler Birliği, ilgili hükümet organları ve özel sektöre danışarak ülkede hayvan kimlik sistemi ve izlenebilirliği hayata geçirmek ve teşvik etmek için yasal bir yapı oluşturmalıdır. Bu yasal yapı amaçlar, faaliyet alanı, hayvanların türü, kurumsal düzenlemeler - tanımlama ve kayıt teknolojisi tercihlerini içeren - tarafların zorunlulukları, gizlilik anlaşması, bilgi erişilebilirliği konusu ve bilgi alışveriş metotları gibi verileri içermelidir.

Değişik faktörler ulusal ya da bölgesel hayvan kimlik ve izlenebilirlik sisteminin yapısını etkileyebilir. Bu anlamda faktör olarak ülkedeki hayvan ve halk sağlığı durumu, değişen hayvan nüfusu (cins ve üreme, sayıları ve coğrafî dağılım gibi), üretim şekli, hayvanın faaliyet alanı, uygun teknolojiler ve maliyetleri, hayvan ve hayvansal ürünlerin örgütlü ticaret şekli kadar hesaba katılmalıdır. Sistem oluşturulurken, kültürel bakış açısı kadar, maliyet/fayda analizi ve diğer ekonomik, coğrafî koşullar ve çevre de ihmal edilmemelidir.

Hayvansal üretimdeki hayvan klonlama ve gen aktarımlı (transgenik) hayvanlar gibi yeni teknolojiler gelecekte ek hayvan izleme düzenlemeleri yaratılmasını gerektirecek. Belli durumlarda otoriteler başlı başına her bir hayvanı ve bu hayvandan yeni geliştirilen yöntemlerle elde edilmiş her ürünü izlemek zorunda kalacaklar. Yeni teknolojiler ayrıca yeni çözüm önerileri sunacaktır. Mesela, DNA tanımlama perakende seviyesinde hayvan tanımlama ve denetleme sisteminin oluşmasına olanak tanıyabilir. Buna rağmen, ileri teknoloji ya da kağıt üzerinde basit bir yöntemle yapılsa da, "Karada Yaşayan Hayvanların Sağlık Kodu" olarak tanımlanan izlenebilirliğin esasları evrenseldir ve her durumda başvurulabilir.

Gıda zinciri dâhilinde değerlendirilmesi gereken İzlenebilirlik sistemi, hayvanlardaki hastalıkların kontrolü ve gıda güvenliği için bir araç olan ve hayvansal bir ürünün çıkış noktası olan çiftlikten itibaren izlenebilirliğini sağlar. İzlenebilirlik sistemi, hayvan sağlığı, gıda güvenliği ve gıdanın menşeine uzanan organoleptik (duyusal) nitelikler arasında da bir bağ oluşturur.

Evcil hayvanlar ve diğerlerinin kimlik belirlemesinde kullanılan kulak mührü plastik materyalden yapılıyor.

Kulak mühürleri genellikle hayvana ait kimlik numarasını taşıyor. Bu kimlik numarası (ID) tek olması için belirli ulusal kuruluşlar tarafından belirleniyor, genellikle de Property Identification Code formunda bulunur. Ulusal Canlı Hayvan Kimlik Sistemi (NLIS) düzenlemeleri tüm büyükbaş hayvanların yaşadıkları alandan çıkarılmadan önce kulak mührü ya da rumen bolus ile işaretlenmelerini ve bu hareketin NLIS'ye bildirilmesini gerektirir. Bunun yanında eğer hayvanlar sürü içinde ya da çiftlikte etiketlenmişse, daha geniş bölgelerde kimlik numaralarının tek olması gerekmez. NLIS ayrıca PICI bulunan kulak mühürlerini küçükbaş hayvanlar için de şart koşuyor. Bu mühürler ve rumen boluslar kimlik tanımlama ve izleme için kullanılan ve satıcılar tarafından tedarik edilen transport belgeleri ile tamamlanır.

Kulak mühürleri ile kimlik belirleme sistemi henüz 1913 yılında tüberküloz testi için keşfedilmesine rağmen, İngiltere'de BSE salgınının ortaya çıkması ile gözle görülür bir artış kaydedilmiştir. Bugün birçok farklı şekilde tasarlanan kulak mühürleri izlenebilirliği sağlamak, hırsızlığı önlemek ve salgın hastalıkları kontrol altına almak için tüm dünyada yaygın olarak kullanılıyor.

1953 yılında, ilk iki parçalı, kendi delen plastik kulak mührü icat edilerek patenti alındı. Plastiğin renk seçenekleri ve görünürlük özellikleri ile kolay kullanımlı metal uzantılı bu mühür uygulama sürecinde kan yoluyla hastalık bulaşma riskini de azaltıyor.

Bazı büyükbaş hayvan kulak mühürleri böcek kontrolünü sağlamak için kimyasal madde içeriyor. Ayrıca metal kulak mühürleri damızlık hayvanların ve koyunların kırkma tarihlerini saptamak için kullanılıyor.

Kulak Mührü Nasıl Uygulanmalıdır?

Kulak mührünün başarılı bir şekilde uygulanmasındaki esaslar sığırlar ve sağmal inekler için aynıdır. Mührü doğru bir şekilde uygulamak için öncelikle hayvanın kulağını tekrar delmekten kaçınmak gerekir.

Mühürleme için en uygun zaman sığırın özelliklerini göstermeye başladığı ve sütten kesildiği dönemdir.

Mührün kullanım zamanını maksimum seviyeye çıkarmak için aldığınız mührün kullanım talimatını dikkatlice okumalısınız. Bir kez uyguladıktan sonra, mühürler yeniden kullanılamazlar.

Sığırlar damızlık dönemi mührü ya da damızlık öncesi mührü olmak üzere bir kez mühürlenme ihtiyacı duyarlar. Eğer sığır bir kez mühürlenmişse bu mührü çıkarmayın ya da ikinci bir mühür takmayın.

Doğru aplikatörü kullanmalısınız. Eğer yanlış aplikatör kullanılırsa, mührün kulakta kalması tehlikeye girer ve mühür ezilebilir.

Uygulama için hayvanın en sakin anı seçilmeli ve aplikatör temiz olmalı.

Öncelikle aplikatöre mühür takılır, antiseptik ya da dezenfektanlı solüsyonun içine batırılır ve ardından hayvanın sağ kulağının ortasından takılır. Mührün bileşenlerinde bulunan mikroçip kulağın iç tarafına isabet etmelidir.